Vergi, Zekât Yerine Geçer mi? Zekât Nasıl ve Ne Zaman Ödenmeli? Gümüşün Zekât Nisabı

Zekât, İslam’ın beş temel şartından biri ve her Müslüman’ın maddi açıdan dayanışma ruhunu canlı tutan önemli bir ibadettir. Ancak gerek günlük uygulamalarda gerekse toplumsal yaşamda bazı konularda kafa karışıklığı yaşanabiliyor. Örneğin, “Vergi, zekât yerine geçer mi?”, “Zekâtı taksitle ödeyebilir miyim?” ya da “Gümüşün zekât nisabı nasıl belirleniyor?” gibi sorular, sıkça gündeme geliyor. İşte bu blog yazısında, bu konuları ayrıntılı ve anlaşılır bir şekilde ele alıyoruz.

1. Vergi, Zekât Yerine Geçer mi?

Kısa Cevap: Hayır, geçmez.

• Vergi bir vatandaşlık görevidir ve devletin kamu hizmetlerini finanse etmesi amacıyla toplanır.
• Zekât ise dinî bir yükümlülüktür; Allah rızası için, Kur’an’da (Tevbe, 9/60) belirtilen muhtaç sınıflara ulaştırılması gereken bir miktardır.

Mükellefiyet, temel gaye, oran, miktar ve harcama yerleri bakımından vergi ve zekât birbiriyle örtüşmez.

Bu nedenle, devlete ödenen vergiler zekât yerine geçmez. Zekât ibadeti ayrı olarak ifa edilmelidir.

Önde gelen fıkıh âlimlerine göre de (ör. Karadâvî, Fıkhu’z-Zekât) vergi ile zekâtın aynı amaçlı veya karşılaştırılabilir olmadığı vurgulanmaktadır.

2. Zekât Taksitle Ödenebilir mi?

Kısa Cevap: Evet, ödenebilir.

• Zekât, vakti geldiğinde ödenmesi asıl olan bir ibadettir.
• Ancak kişi, zorunlu durumları veya tercihleri doğrultusunda, zekâtını yıl içinde taksitle ödeme yoluna da gidebilir.

Bu esnada, niyet ve gerekli kayıt hususlarına dikkat etmek önemlidir.

İbn Âbidîn’in (Reddü’l-muhtâr) belirttiği üzere, bu uygulama geçmişte de kabul görmüştür.

3. Zekât, Vaktinden Önce Verilebilir mi?

Kısa Cevap: Evet, verilebilir.

• Normalde zekât, malın nisap miktarına ulaştığı andan itibaren bir kamerî yıl geçmesiyle farz hâle gelir.
• Buna karşın, dileyen mal sahibi, nisaba ulaşan malın zekâtını henüz yıl dolmadan da verebilir.

Kâsânî (Bedâi’) ve İbnü’l-Hümâm (Fethü’l-kadîr) gibi kaynaklar bu uygulamanın geçerli olduğunu belirtirler.

Yeter ki, usulüne uygun şekilde ihtiyaç sahiplerine ulaştırılsın ve doğru niyet edilsin.

4. Gümüşün Zekât Nisabı

Kısa Cevap: Günümüzde altın değerini ölçü almak uygundur.

• Hz. Peygamber (s.a.s.) döneminde, gümüşün altına kıyasla değeri daha istikrarlı ve yüksekti. Dolayısıyla nisap belirlemede gümüş ön plandaydı.
• Ancak günümüzde gümüş, altına oranla aşırı değer kaybı yaşamış durumda.

Fıkıh kurulları ve birçok fetva makamı, bu nedenle gümüş için de 80,18 gram 24 ayar altın değerini ölçü almayı uygun bulmuştur.

Yani, elinizdeki gümüşün zekâtı için, gümüşün piyasa değeri 80,18 gr. 24 ayar altına karşılık geliyorsa, nisap eşiğini geçmiş sayılırsınız.

Örneğin, eğer 1 gram 24 ayar altın X lira ise, 80,18 gram altın Y liraya tekabül edecektir. Gümüşünüzün değeri, Y lirayı aşıyorsa, gümüş zekâta tabi olur.

Zekât, maddi imkânların bölüşülmesi ve toplumsal adaletin sağlanmasında büyük rol oynar. Müslümanların soru işaretlerinden biri olan “Vergi, zekât yerine geçer mi?” sorusunun cevabı net bir şekilde “Hayır” olarak verilirken, zekâtın taksitle veya vaktinden önce ödenebileceği de fıkhi kaynaklarda kabul edilmiştir. Ayrıca, gümüşün zekât nisabında günümüzde altın değerini esas almak, yaygın bir fetva görüşü hâline gelmiştir.

Özetle,

• Vergi, bir devlet yükümlülüğü olup, zekât ibadetinin yerine geçmez.
• Zekât, taksitle veya vaktinden önce de ödenebilir.
• Gümüşün zekât nisabını hesaplarken, 80,18 gram 24 ayar altına eşdeğer piyasa değeri esas alınır.

Bütün bunlar, zekât ibadetini hakkıyla yerine getirerek toplumda kardeşlik ve dayanışma duygusunu güçlendirmeyi amaçlar. Eğer zekât hesaplaması, alacak-borç denkliği ve dağıtım yöntemleri hakkında derinlemesine bilgi arıyorsanız, güvenilir kaynaklara ve İyilik Derneği gibi İslami usullere göre zekât kabul eden kuruluşlara danışmanız tavsiye edilir.

Daha Fazla Bilgi İçin:

• Karadâvî, Fıkhu’z-Zekât
• İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr
• Kâsânî, Bedâi’
• İbnü’l-Hümâm, Fethü’l-kadîr

Bu referanslara göz atarak, İslam’da zekâtla ilgili detaylı bilgilere ulaşabilir, ibadetinizi daha sağlam bir temele oturtabilirsiniz.