Teşrîk: Kurban Bayramı Günlerinde Tekbir Geleneği

Teşrîk, Arapça “التشريق” kelimesinden türetilmiş olup; sözlük anlamı “doğuya doğru gitmek, eti parçalayıp kayalar üzerine sererek güneşte kurutmak” gibi manalara yer verse de dinî literatürde farklı bir anlam kazanır. Temel olarak, zilhiccenin belli günlerinde farz namazların ardından özel lafızlarla (tekbir) verilen teşrîk, kurban bayramının son üç gününü kapsayan zaman dilimini ifade eder.

Teşrîk Nedir?

Teşrîk kelimesi, dinî kaynaklarda zilhiccenin belirli günlerinde farz namazlarının ardından yüksek sesle tekbir getirmeyi anlatır. Sözlükteki “doğuya doğru gitmek” ve “eti parçalayıp kayalar üzerine sererek kurutmak” anlamlarının yanı sıra, bu terim İslâm’ın bayram namazı sonrası cemaatle alınan tekbirlerin adıdır.

• Tekbirlerin Adı: Hanefîler, Zeydîler ve bazı Mâlikî fıkıh ekollerinde bu tekbirler “teşrîk tekbirleri” (tekbîrâtü’t-teşrîk) olarak anılır.
• Farklı Terimler: Şâfiîler ve Hanbelîler ise bayram namazı ve hutbe dışında, cami, ev, çarşı gibi yerlerde cemaatle kılınmayan tekbirleri “mürsel/mutlak tekbir” ya da namaz sonrası alınanları “mukayyed tekbir” şeklinde ayırt ederler.

Teşrîk Günlerinin Zamanlaması

Teşrîk uygulaması, zilhiccenin 8-13. günleri arasında yoğunluk kazanır.

• Günlerin Adlandırılması:
  • 8. gün “terviye”,
  • 9.gün “arefe”,
  • 10.gün “nahr/zebh” günü olarak adlandırılır.
  • 11-13. günler ise teşrîk günleri olarak geçer.

Ayrıca, Kurban Bayramının ilk üç günü de kurban kesimi nedeniyle “eyyâmü’n-nahr” adıyla anılmaktadır. Bazı uygulamalarda arefe ve nahr günleri de teşrîk günlerine dahil edilerek toplam gün sayısı beşe çıkarılmaktadır.

Tekbirlerin Uygulanması ve Fıkıh Yaklaşımları

Teşrîk tekbirleri, Hz. Peygamber döneminden itibaren farklı fıkıh mezheplerinde çeşitli şekillerde icra edilmiştir.

• Tekbir İçeriği: Hanefî, Hanbelî, Zâhirî ve Zeydî mezheplerinde genel kabul gören lafız; “Allāhüekber Allāhüekber lâ ilâhe illallāhü vallāhü ekber Allāhüekber ve lillâhi’l-hamd” şeklindedir.
• Ek Uygulamalar: Bazı Şâfiî fakihler, bu lafızın ardından “Lâ ilâhe illallāhü …” şeklinde ek ibarelerin okunmasını da müstehap görür.
• Mezhepsel Farklılıklar: Teşrîk tekbirlerinin vaktine dair görüşler, mezheplere göre değişiklik gösterir. Hanefîler, Bayram ve Cuma namazlarından sonra cemaatle kılınan namazlarda tekbirin alındığını belirtirken; Şâfiîler, hac görevini ifa edenlerin ve etmeyenlerin vakitlerini farklı yorumlamışlardır. Genel kanı, teşrîk tekbirlerinin selâmdan hemen sonra alınması gerektiği yönündedir.

Fakihler, ilgili ayetlere (el-Bakara 2/198-203; el-Hac 22/27-37) dayanarak teşrîk günlerini, “Allah’ı sayılı günlerde zikredin” (el-Bakara 2/203) ve “bilinen günlerde Allah’ın ismini zikretsinler” (el-Hac 22/28) ayetleri ile ilişkilendirmiştir. İbn Abbas’ın bu ayetlerdeki “sayılı günler” ifadesini eyyâmü’t-teşrîk olarak yorumladığı nakledilir.

Teşrîk Uygulamasının Sosyal ve Manevi Önemi

Teşrîk, sadece bir tekbir adeti olmanın ötesinde, Allah’ın yüceliğini ilan etmek ve müminlerin toplu zikirine vesile olmak açısından büyük önem taşır.

• Hac Uygulamaları: Hacılar, zilhiccenin 11-13. gecelerini Mina’da geçirir, bu günlerde tekbirle cemrelere taş atarlar.
• Toplumsal Katkı: Teşrîk tekbirleri, Allah’ın konukları olan hacıların Kâbe’den yükselen tekbirlerine benzer şekilde, tüm dünya müslümanlarının katılımıyla Allah’ın yüceliğini ilan eder.
• Manevi Atmosfer: Hz. Peygamber, teşrîk günlerinde oruç tutulmaması gerektiğini, bunun yerine tekbir, tehlîl ve tahmîdlerin çoğaltılmasını tavsiye etmiştir. Bu uygulama, müminlerin manevi arınma ve Allah’a yakınlaşma yolunda önemli bir vesiledir.

Kaynakça:

https://islamansiklopedisi.org.tr/tesrik