Zekât Nasıl Hesaplanır?

Nakit paranın zekatı, bir yıllık borçlar düşüldükten sonra elinizde kalan net varlığın %2,5’i (veya 40’ta 1’i) oranında verilir. Zekatın farz olması için nakit varlığınızın “Nisap Miktarı” olan 80,18 gram altın veya bunun güncel TL karşılığına ulaşması gerekmektedir.

Sadece bankadaki parayı hesaplayanların aksine, doğru zekat hesabı “Net Varlık” üzerinden yapılır. İşte hatasız hesaplama formülü:

• Varlıkları Topla: Banka hesapları, eldeki nakit ve altına endeksli varlıkları toplayın.
• Borçları Düş: Bir yıl içinde ödenmesi gereken acil borçları toplamdan çıkarın.
• Nisap Kontrolü: Kalan net değer, 80,18 gram altın değerine eşit veya büyük mü?
• Sonuç: Eğer cevap evet ise; Net Değer × 0,025 işlemi ile ödenecek tutarı bulun.

Örnek Hesaplama: Elinizde 100.000 TL nakit var ve 20.000 TL vadesi gelmiş borcunuz bulunuyor.

• Net Varlık: 100.000 – 20.000 = 80.000 TL

• Zekat Tutarı: 80.000 x 0,025 = 2.000 TL

Zekâtın Kısa Tanımı ve Temel Şartlar

Zekât; nisap miktarına ulaşan malın, üzerinden bir kamerî yıl geçince, %2,5 oranında ihtiyaç sahiplerine verilmesidir. Farz olması için özet şartlar:

• Nisap: Altın için 80,18 g (20 miskal) eşiği veya altın karşılığı TL.
• Nâmî (artıcı) mal: Gelir/çoğalma potansiyeli olmalı.
• Bir kamerî yıl (354 gün) geçmeli.
• Aslî ihtiyaçlar ve vadesi bir yıl içinde dolacak borçlar düşüldükten sonra nisap üstü olmalı.

Not: Ziynet takılar (altın/gümüş) konusunda mezhep farklılıkları vardır. Türkiye’de yaygın uygulama (Hanefî görüşü): Altın/gümüş takılar zekâta tabidir. Diğer mezheplerde “günlük kullanılan takı” muaf tutulabilir. İhtiyata uygun olan, zekâtını vermektir.

Nisap Miktarı (2025) ve Hangi Eşiğe Bakılır?

• Altın nisabı: 80,18 g altın (güncel gram fiyatı × 80,18).
• Gümüş nisabı: 612,36 g gümüş (bazı hesaplarda fakirin lehine tercih edilir).

Türkiye’de pratikte çoğunlukla altın nisabı referans alınır. Zekât gününde gram fiyatından TL karşılığını hesaplayın.

Adım Adım Zekât Hesaplama

1. Varlıkları Topla

Nakit (TL/döviz), altın/gümüş, ticarî stok, tahsil kabiliyeti yüksek alacaklar, yatırım amaçlı menkul kıymetler (hisse/katılım fonu/kripto vb.) güncel piyasa değeri.

2. Düşülebilir Borçları Çıkar

Önümüzdeki 12 ay içinde vadesi gelen borçlar (kredi taksidi, fatura, vergi, netleşmiş borç). Uzun vade gelecekteki ana para kısmı genelde düşülmez.

Aslî ihtiyaçlar (oturulan ev, kullanılan araç, ev eşyası, meslek aletleri) matraha girmez.

Net zekât matrahı = (Zekâta tabi varlıklar) − (12 ay içinde ödenecek borçlar)

3. Nisap Kontrolü

Net değer ≥ 80,18 g altının TL karşılığı ise zekât farzdır.

4. Zekât = Net × %2,5

Formül: Z = N × 0,025

İpucu (kolay hatırlama): “Topla → Düş → Kontrol → %2,5”

Hangi Varlıklar Zekâta Tabi? Hangileri Değil?

Altın, Nakit, Hisse, Kripto, Ticaret Malları

• Altın/Gümüş: Toplam gram × güncel gram fiyatı → TL; %2,5. (80,18 g nisap eşiğini unutmayın.)
• Nakit/Döviz: Zekât gününde kurdan TL’ye çevirip toplayın; %2,5.
• Hisse:
  • Al-sat (trading) niyeti: Dönem sonu piyasa değeri üzerinden %2,5.
  • Uzun vadeli/temettü: En güvenli yol, piyasa değeri üzerinden vermek; en azından temettü + kasadaki nakit üzerinden zekât verilir.
• Kripto: Çoğunluk görüşte mal hükmünde; güncel portföy değeri × %2,5.
• Ticaret malları: Dönem sonu satışa yakın piyasa değeri esas alınır (maliyet değil).

Gayrimenkul ve Kira Geliri

• Oturulan ev/tek araç: Zekâta tabi değildir.
• Kiralık taşınmaz: Kira geliri, diğer zekâta tabi nakitlerle toplanır; yıl sonunda %2,5.
• Al-sat amaçlı gayrimenkul: Stok gibi değerlendirilir; piyasa değeri × %2,5.

Borçların Düşülmesi

• Düşülür: Önümüzdeki 12 ay içinde vadesi gelen borç taksitleri, ödenecek faturalar/vergi, netleşmiş kısa vadeli yükümlülükler.
• Genelde düşülmez: Uzak vadeli (12 ay sonrası) ana para; belirsiz/koşullu borçlar.
• Aslî ihtiyaçlar (kira, gıda, eğitim, sağlık, ulaşım ve düzenli cari giderler) matraha girmez.

Örnek Hesaplamalar

Örnek 1 — Sadece nakit:

Net varlık = 100.000 TL → Zekât = 100.000 × 0,025 = 2.500 TL

Örnek 2 — Karma portföy:

• Nakit/Döviz (TL karşılığı): 120.000
• Altın (50 g × 4.800 TL): 240.000
• Hisse (trading): 90.000
• Toplam = 450.000
• 12 ay içinde vadesi gelen borç = 50.000
• Net = 400.000 ≥ (80,18 g altın TL karşılığı) → zekât farz
• Zekât = 400.000 × 0,025 = 10.000 TL

Örnek 3 — Altın:

• 100 g altın → Zekât = 2,5 g altın (veya TL karşılığı)
• 80 g altın → Nisap altında → zekât yok (diğer varlıklar yoksa).

Zekât Kimlere Verilir / Verilmez?

• Verilir: Kur’ân’da belirtilen 8 sınıf: fakir, miskin, zekât toplayan memurlar, kalpleri İslam’a ısındırılacaklar, köle azadı, borçlular, Allah yolundakiler, yolda kalmışlar.
• Verilmez: Anne-baba, dede-nine; çocuklar ve torunlar; eş; zenginler; gayrimüslimler (zekât özelinde). (Sadaka/yardım farklıdır.)

Zekât Ne Zaman Verilir?

• Nisaba ilk ulaştığınız gün “zekât yıl başlangıcı”dır.
• Bir kamerî yıl dolunca zekât farz olur.
• Uygulamada birçok kişi her yıl aynı gün hesap yapar. Dilenirse Ramazan’da ödenebilir; farz olduktan sonra geciktirmemek esastır.

Zirai Ürünlerde Öşür

• Doğal yağmur/nehir ile sulanan mahsulde %10 (onda bir),
• Masraflı sulama (motor/enerji) varsa %5 (yirmide bir),
• Masraflar düşülmez; her hasatta ayrı hesaplanır.

SSS: En Çok Sorulan Sorular

“40’ta 1” nasıl hesaplanır?

Toplam zekâta tabi net varlığı 40’a bölün (veya ×0,025).

100.000 TL’nin zekâtı ne kadar?

2.500 TL.

50.000 TL’nin zekâtı?

1.250 TL.

300.000 TL’nin zekâtı?

7.500 TL.

80 gram altına zekât var mı?

Genel uygulanan altın nisabı 80,18 g. 80 g, tek başına nisap altında.

Maaştan zekât verilir mi?

Maaşınız yıl içinde birikerek net varlığı nisaba taşırsa, yıl sonunda biriken net tutardan zekât verilir. “Aylık 1/40” kural değildir; yıl sonu bakiyesi esastır.

Borçlarım var; zekât düşer mi?

Önümüzdeki 12 ayda ödenecek borçlar düşülür; net kalan zekâta tabidir.

Kirada oturuyorum; ev alamadım. Zekât verir miyim?

Nisap üstü nakit/altın vs. birikiminiz varsa verirsiniz; oturulan ev zekâta tabi değildir.

Hisse/kripto zekâtı nasıl?

Genel uygulama: piyasa değeri × %2,5 (trading). Temettü odaklıda asgari temettü + nakit; ihtiyatlı yaklaşım piyasa değeri.

Zekâtı kuruma verebilir miyim?

Evet; güvenilir kurum aracılığıyla zekât ehline ulaştırılabilir.